Απλές Προτάσεις για Καλή Διατροφή και Υγεία

Η διατροφή μου κι ΕΓΩ.

          Η Dominique Loreau είναι Γαλλίδα, η οποία ζει στην Ιαπωνία εδώ και 30 χρόνια. Στο βιβλίο της "L'art de la simplicité" (H τέχνη της απλότητας) προσπαθεί να μεταφέρει τις γνώσεις της σχετικά με τις απλές και ουσιαστικές συνήθειες του ιαπωνικού λαού. Η Ιαπωνία έχει το υψηλότερο προσδόκιμο ζωής από οποιαδήποτε άλλη χώρα, το οποίο οφείλεται μεταξύ άλλων και στις διατροφικές συνήθειες της χώρας.
Παρακάτω, δίνονται κάποιες απλές προτάσεις, τις οποίες αναφέρει η Γαλλίδα συγγραφέας στο βιβλίο της, σχετικά με τη διατροφή.
Μπορείτε να τις σημειώσετε σε ένα χαρτί και να τις διαβάζετε αρκετά συχνά ώστε να γίνουν  μία συνήθεια στη ζωή σας. Οι σύντομες προτάσεις είναι πιο εύκολο να καταγραφούν στο υποσυνείδητό μας και να τις εφαρμόσουμε στη πράξη!

• Πρέπει να διακρίνω τη δίψα από την πείνα.

Πολλές φορές μπερδεύουμε τη δίψα με την πείνα κι' ενώ στην πραγματικότητα διψάμε, καταλήγουμε να τρώμε τροφές οι οποίες μας προσθέτουν κιλά.

• Είμαι ο μόνoς που μπορεί να ελέγξει  το βάρος μου.

Μόνο εμείς μπορούμε να ελέγξουμε το σωματικό μας βάρος. Εμείς διαλέγουμε τις τροφές που θα καταναλώσουμε και τη ποσότητα.

• Μετά από ένα γεύμα πρέπει να νιώθω γεμάτος ενέργεια και ανάλαφρος και όχι κουρασμένος ή νυσταγμένος.

Η υπερβολική κατανάλωση φαγητού δημιουργεί αίσθημα κούρασης και απώλεια ενέργειας.

• Μπορεί να πεινάω υπερβολικά μία μέρα, αλλά όχι και την επόμενη μέρα.

Είναι απόλυτα φυσιολογικό να νιώθουμε πείνα μία μέρα. Αν αυτό όμως συμβαίνει καθημερινά τότε ψυχολογικοί λόγοι, όπως το στρες, το άγχος, ο θυμός κ.ά, προκαλούν αυτό το συχνό αίσθημα της πείνας.

• Δεν τρώω τις τελευταίες τρεις ώρες πριν κοιμηθώ.                                                                 

Το στομάχι μας πρέπει να έχει ολοκληρώσει τη διαδικασία της χώνεψης πριν κοιμηθούμε. Έτσι, το πρωί θα σηκωθούμε ανάλαφροι, γεμάτοι ενέργεια.

• Όταν βαριέμαι, δεν έχω ανάγκη από ένα κομμάτι σοκολάτας αλλά από ερεθίσματα.

Είναι σύνηθες όταν βαριόμαστε να αναζητούμε την κατανάλωση τροφής, χωρίς, όμως, να υπάρχει πραγματικό αίσθημα της πείνας. Ένα ωραίο βιβλίο, μία συζήτηση με ένα φίλο, μία ενδιαφέρουσα εκπομπή, η μουσική κ.λπ.. μπορούν να διακόψουν το αίσθημα της βαρεμάρας χωρίς να πάρουμε κιλά.

• Οι καλύτερες πηγές ενέργειας είναι το ρύζι καστανό, οι γλυκοπατάτες και οι πατάτες.

Οι συγκεκριμένες τροφές είναι πλούσιες σε φυτικές ίνες και θρεπτικά συστατικά.

• Διαλέγω φρέσκα προϊόντα.

Όταν τρώμε φρέσκες τροφές δεν έχουμε ανάγκη από συμπληρώματα διατροφής.

• Τρώω κατά βάση σπίτι μου και όχι έξω.

Η προετοιμασία του φαγητού στο σπίτι, με προϊόντα που εμείς διαλέγουμε και τη χρήση ποιοτικών ελαίων βοηθά στη διατήρηση ή στην απώλεια του βάρους μας. Επομένως, ας μην τρώμε εκτός σπιτιού παρά μόνο περιστασιακά.


Aναστασία Δ. Φουρτακα
Ψυχολόγος

#ΟικογενειακάΖητήματα, Γονείς: Επενδύστε χρόνο με το παιδί σας Νο2

"Τα πιο σημαντικά πράγματα στη ζωή είναι η οικογένεια και η αγάπη"
John Wooden

#ΟικογενειακάΖητήματα, Αυτοεκτίμηση Νο1

Ν'αλλάξω τον κόσμο σημαίνει να αλλάξω την οικογένεια.
Virginia Satir

"Όταν ένα μωρό έρχεται στον κόσμο, δεν έχει παρελθόν, δεν έχει πείρα για να χειριστεί τον εαυτό του, δεν έχει κριτήρια για να κρίνει την αξία του. Το μωρό πρέπει να στηρίζεται στις εμπειρίες του με τους ανθρώπους και στα μηνύματά τους για την αξία του ως ατόμου. Στα πρώτα πέντε ή έξι χρόνια η αυτοεκτίμηση του παιδιού σχηματίζεται αποκλειστικά σχεδόν μέσα στην οικογένεια. Μόλις το παιδί πάει στο σχολείο, άλλες επιρροές έρχονται να το επηρεάσουν, η οικογένεια ωστόσο παραμένει βασικός παράγοντας. Εξωτερικές δυνάμεις τείνουν να ενδυναμώσουν τα συναισθήματα της αξίας ή της αναξιότητας που το παιδί έμαθε στο σπίτι: το μικρό, το γεμάτο αυτοπεποίθηση, μπορεί να ξεπεράσει πολλές αποτυχίες στο σχολείο ή με τους συνομηλίκους του. Ενώ το παιδί, που δεν εκτιμάει τον εαυτό του, μπορεί να έχει πολλές επιτυχίες και όμως να αισθάνεται την αμφιβολία για την αξία του να του τρώει τα σωθικά. Ακόμη και μία μόνο αρνητική εμπειρία μπορεί να δημιουργήσει δυσανάλογα με το γεγονός αποτελέσματα.

Η κάθε λέξη, η κάθε έκφραση του προσώπου, κάθε χειρονομία ή ενέργεια των γονιών στέλνει στο παιδί ένα μήνυμα για το πόσο αξίζει ο εαυτός του. Είναι θλιβερό πως τόσοι γονείς δε συνειδητοποιούν τα μηνύματα που στέλνουν. Μία μάνα μπορεί να πάρει το μπουκέτο που σφίγγει στο χεράκι του το τρίχρονο παιδάκι της και να πει: "Πού τα μάζεψες αυτά;" - υπονοώντας με τον τόνο της φωνής της και το χαμόγελό της: "Γλυκό μου παιδάκι που τα μάζεψες αυτά; Που φυτρώνουν τόσο όμορφα λουλούδια;" Αυτό το μήνυμα ενδυναμώνει το συναίσθημα αξίας του εαυτού τού παιδιού. Μπορεί όμως να πει: "Τι ωραία!" και να προσθέσει με επικριτική φωνή: "Τα' κοψες από τον κήπο της κυρίας Ρ΄ντολ;" υπονοώντας μ' αυτό το τρόπο ότι ήταν  κακό που το παιδί έκλεψε. Αυτό το μήνυμα κάνει το τρίχρονο παιδί να αισθάνεται κακό, πονηρό και ανάξιο."

Πηγή:

Σατίρ, Β. (1988),  Πλάθοντας Ανθρώπους (σσ.45-46) ,  Αθήνα: Κέδρος.

Παιδιά & Αυτοεκτίμηση

"Όση ανάγκη έχει το φυτό από νερό, άλλη τόση έχει και το παιδί από ενθάρρυνση."
R.Dreikurs

Όλο και πιο συχνά φαίνεται να ακούμε τους γονείς, τους εκπαιδευτικούς αλλά και τους ειδικούς να αναφέρονται στην αυτοεκτίμηση...  Συνήθως, οι γονείς αναφέρουν ότι το παιδί τους δεν τολμάει καινούρια πράγματα, παραιτείται εύκολα, ενώ οι δάσκαλοι μπορεί να μιλούν για ένα απομονωμένο παιδί που δεν προσαρμόζεται εύκολα κοινωνικά και είναι αρκετά συνεσταλμένο.

Τι είναι όμως αυτοεκτίμηση; 
Η αυτοεκτίμηση σχετίζεται με το πως νιώθει και πώς σκέφτεται κανείς για τον εαυτό του. Τα παιδιά με υψηλή αυτοεκτίμηση κάνουν πιο εύκολα φίλους, είναι ενθουσιώδη για νέες δραστηριότητες, σέβονται τους κανόνες της ομάδας, συνεργάζονται με τους ενήλικους αλλά και με συνομήλικους. Επίσης, συμπεριφέρονται με ανεξαρτησία, δεν απογοητεύονται εύκολα από τα λάθη τους ή αν κάτι αρνητικό συμβεί χωρίς να το είχαν προβλέψει, αναλαμβάνουν καθήκοντα και ευθύνες, αισθάνονται λιγότερη ανησυχία, διαχειρίζονται τις συγκρούσεις και υποστηρίζουν τον εαυτό τους αν αυτό είναι απαραίτητο.

Τι δεν είναι αυτοεκτίμηση; 
Τα παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση, από την άλλη, αμφισβητούν τον εαυτό τους πολύ συχνά, έχουν φοβίες και ανασφάλειες, νιώθουν ντροπή και ανεπαρκείς, γκρινιάζουν εύκολα καθώς και έχουν την ανάγκη να είναι πάντα "πρώτα".  Ίσως είναι τελειομανείς και θέλουν να κερδίζουν στο παιχνίδι,γι' αυτό ίσως "κλέψουν" για να φτάσουν στο στόχο. Αυτά τα παιδιά δεν τολμούν καινούρια πράγματα, δυσκολεύονται να κάνουν καινούριους φίλους, αμφιβάλλουν για την ικανότητά τους να τα καταφέρουν και φαίνεται να ανησυχούν υπερβολικά, τείνουν να συμφωνούν με τους άλλους και να παρασύρονται εύκολα από τους συνομηλίκους τους, αποφεύγουν να συμμετέχουν στο μάθημα, δεν παίρνουν πρωτοβουλίες, τρώνε περισσότερο ή λιγότερο από το φυσιολογικό, υιοθετούν αντικοινωνικές συμπεριφορές για να τραβήξουν τη προσοχή των άλλων.

Η αυτοεκτίμηση δεν πρέπει να συνδέεται με την αλαζονεία ή τον εγωκεντρισμό. Σύμφωνα με τη Victoria Prekate η αυτοεκτίμηση δεν λέει: " Εγώ είμαι καλύτερος από τους άλλους", αλλά λέει "Εγώ είμαι ένα καλό και ικανό άτομο, και προσπαθώ πάντα να γίνω το καλύτερο που μπορώ". 

Η χαμηλή αυτοεκτίμηση των παιδιών φαίνεται να έχει αντίκτυπο σε πολλές πλευρές της ζωής τους. Τα περισσότερα παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση νιώθουν πιο συχνά συναισθήματα θλίψης, ανασφάλεια, θυμό και αγωνία. Αυτά τα παιδιά εμφανίζονται -κάποιες φορές- ποιο επιθετικά και ίσως δημιουργούν προβλήματα με τη συμπεριφορά τους στο σχολείο, μπορεί να έχουν χαμηλή σχολική επίδοση, ψυχοσωματικά συμπτώματα (όπως πονοκέφαλοι, τάσεις για εμετό κ.ά.), δυσκολίες στον ύπνο, βουλιμία ή ανορεξία. Τέλος, η εμπειρία αλλά και οι έρευνες αναφέρουν ότι παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση είναι πιθανό να εξελιχθούν σε εφήβους με αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές (για παράδειγμα, να κάνουν καταχρήσεις ή να ξεκινήσει πρόωρα η σεξουαλική τους ζωή).

Η χαμηλή εικόνα για τον εαυτό διαμορφώνεται από μικρή ηλικία. Ένα παιδί μπορεί να εκδηλώνει διαφορετικά σημάδια χαμηλής αυτοεκτίμησης και σε κάθε παιδί οι επιδράσεις της χαμηλής αυτοεκτίμησης μπορεί να εκδηλώνεται με διαφορετικούς τρόπους. Αυτό σημαίνει ότι κάθε παιδί με χαμηλή αυτοεκτίμηση δεν εκδηλώνει ακριβώς τα ίδια συμπτώματα/σημάδια. Επίσης, πολλές φορές η χαμηλή αυτοεκτίμηση του παιδιού δεν γίνεται ορατή από τους γονείς καθώς το παιδί φαίνεται για εκείνους , απλά, να είναι: ένας "κακός μαθητής" ή "να βαριέται", να θυμώνει εύκολα και να μπλέκει σε καυγάδες, να απομονώνεται και να "κολλάει" στους γονείς του, να μην δοκιμάζει καινούρια πράγματα. Η αυτοεκτίμηση αποτελεί βασικό συστατικό -για μικρούς και μεγάλους - επιτυχίας, ευτυχίας και ικανοποίησης από τη ζωή...

Το σίγουρο είναι ότι ένα παιδί χρειάζεται τον έπαινο και την επιβράβευση, ενθάρρυνση στην ανεξαρτησία του καθώς και την αναγνώριση και αποδοχή των συναισθημάτων του, ώστε να αναπτύξει υψηλότερα επίπεδα αυτοεκτίμησης και να είναι περισσότερο ευτυχισμένο στη ζωή του.  

Και να μη ξεχνάμε αυτό που λέει ο Dreikurs:

"Όση ανάγκη έχει το φυτό από νερό,
άλλη τόση  έχει και το παιδί από ενθάρρυνση".

Από την Αναστασία Δ. Φουρτάκα,
Ψυχολόγο - Ψυχοθεραπεύτρια.

Η Σημασία της Συναισθηματικής Επικοινωνίας Γονέων - Παιδιών

Δεν υπάρχει o τέλειος γονιός
υπάρχει ο αρκετά καλός γονιός.

Σχολικός Εκφοβισμός, Παγκόσμια Ημέρα Κατά του Σχολικού Εκφοβισμού

  Όση ανάγκη έχει ένα φυτό από νερό, άλλη τόση έχει και το
 παιδί από ενθάρρυνση.
R.Dreikurs

Οι πρώτες έρευνες που αφορούσαν τον σχολικό εκφοβισμό έγιναν στη δεκαετία του '70. Συγκεκριμένα, η πρώτη έρευνα έγινε απο τον Σκαδιναβο Dan Olweus (1978) στη Σουηδία. Το φαινόμενο φαίνεται να εξαπλώνεται όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο : ΗΠΑ, Αυστραλία, Ιαπωνία, Κορέα και οι τελευταίες έρευνες αφορούν χώρες της Ασίας, Αφρικής και Λατινικής Αμερικής.

Στη χώρα μας το φαινόμενο αυτό ξεκίνησε από τις αρχές του 2000 να προσελκύει το ενδιαφέρον των επιστημόνων και έκτοτε γίνεται αντιληπτό ως κοινωνικό πρόβλημα. Για τον σχολικό εκφοβισμό έχει δοθεί από την επιστημονική κοινότητα ένα πλήθος ορισμών, που φαίνεται να συγκλίνουν στην άποψη ότι ως σχολικός εκφοβισμός ορίζεται η επαναλαμβανόμενη παραβατική συμπεριφορά σε βάρος ενός μαθητή από έναν ή περισσότερους μαθητές με σκοπό την πρόκληση σωματικού, συναισθηματικού ή ψυχικού πόνου.

Οι περισσότερες έρευνες αναφέρουν ασυμμετρία δύναμης (είτε σωματική είτε ψυχολογική) μεταξύ δράστη και θύματος. Ωστόσο, είναι δύσκολο να μιλάμε για ασυμμετρία δύναμης σε τέτοιες ηλικιακές ομάδες.Έτσι, οι αναφορές που τονίζουν ότι είναι πιθανό τα άτομα να διαφέρουν ως προς τη σωματική δύναμη και να εμφανίζουν ασυμμετρία σε ψυχολογικά χαρακτηριστικά εννοούν το εξής:

· σωματικές διαφορές, δηλ. ο δράστης είναι ψηλότερος, σωματώδης, μεγαλύτερης ηλικίας, και

·  ψυχολογικές διαφορές, δηλ. ο δράστης είναι πιο επιθετικός, βίαιος, πιο ανταγωνιστικός από το θύμα ¨ το θύμα, σε αντίθεση, είναι άτομο πιο ανασφαλή και μη διεκδικητικό.

Τα παραπάνω δεν αποτελούν κανόνα και δεν είναι λίγες οι φορές που συναντάμε δράστες με άλλα χαρακτηριστικά και θύματα με χαρακτηριστικά δράστη (π.χ ψηλότερος).  Επίσης, εν πάση περιπτώσει, με το πέρασμα του χρόνου, η ασυμμετρία στην εξουσία μπορεί να αλλάξει, καθώς τα υποψήφια θύματα μπορεί να τα καταφέρουν να αποκτήσουν τα μέσα για να υπερασπιστούν τον εαυτό τους, ή υποψήφιοι δράστες να χάσουν τους υποστηρικτές τους.

Ο σχολικός εκφοβισμός ενέχει προγραμματισμένη δράση και στοχεύει να πληγώσει το θύμα που στις περισσότερες των περιπτώσεων δυσκολεύεται να υπερασπιστεί τον εαυτό του (Olweus, 1993). Επίσης, δεν υπάρχει κανένα λογικό επιχείρημα (αντίθετα μία διαμάχη/αντιπαράθεση/λογομαχία μεταξύ μαθητών  μπορεί να εξηγηθεί).

Ο σχολικός εκφοβισμός εξελίσσεται με διάφορους τρόπους και μέσα. Τα περιστατικά του εκφοβισμού που συναντάμε πιο συχνά στο σχολικό πλαίσιο είναι: βρισιές, κοροϊδία, κοινωνική απομόνωση, διάδοση ψευδών φημών, εκβιασμός, απειλές, σπρωξίματα, κλωτσιές, χτυπήματα. Επίσης, τα παιδιά και οι έφηβοι είναι πλέον γνώστες και χρήστες του διαδικτύου. Αυτό έχει συμβάλλει ώστε να εξαπλωθεί -τα τελευταία χρόνια- το λεγόμενο cyber-bullying. Μέσα από το διαδίκτυο, λοιπόν, τα παιδιά-θύματα λαμβάνουν αρκετά συχνά απειλητικά μηνύματα σε λογαριασμούς τους (facebook κ.ά), σχολιάζονται αρνητικά και εχθρικά σε φωτογραφίες τους που ανεβάζουν στα social media, ενώ οι δράστες δε διστάζουν να ανεβάσουν μαγνητοσκοπημένο υλικό ή φωτογραφίες του θύματος χωρίς τη συγκατάθεσή του και, ακόμη, να εισβάλλουν σε λογαριασμό τους χωρίς άδεια. Όλα αυτά πληγώνουν και δημιουργούν μεγάλη ψυχολογική "βλάβη" στις ψυχές των παιδιών που εκφοβίζονται. Οι επιπτώσεις στις ψυχές των παιδιών ποικίλλουν όπως και οι αντιδράσεις τους μπροστά σε τέτοια φαινόμενα. Συναντάμε παιδιά που επιδιώκουν να αλλάξουν δρόμο μετά την επιστροφή τους από το σχολείο ώστε να αποφύγουν το δράστη/εκφοβιστή, ενώ άλλα παιδιά επιδιώκουν να παραμείνουν στο σπίτι και να μην πάνε στο σχολείο για να αποφύγουν τον εκφοβισμό.

Η γνωστοποίηση του εκφοβισμού είναι ένα δύσκολο μέρος, το οποίο αποφεύγουν τα παιδιά-θύματα με το φόβο ότι θα στιγματιστούν ως "καρφιά" και αδύναμοι. 
Αρχικά, είναι απαραίτητο το παιδί-θύμα να μιλήσει γι'αυτό που του συμβαίνει σε ένα φίλο του, στο γονιός του, στο δάσκαλο ή στον σχολικό σύμβουλο (αν υπάρχει).  Οι περισσότερες έρευνες αναφέρουν ότι η κατάσταση βελτιώνεται όταν ένα παιδί αποκαλύψει τον εκφοβισμό, κυρίως στις ηλικίες από 10 έως 13 χρονών. Σε κάθε περίπτωση, η αποκάλυψη του εκφοβισμού αυξάνει τις πιθανότητες να αλλάξει η κατάσταση προς το καλύτερο. Και αυτό γιατί, το παιδί που εκφοβίζεται έχει ανάγκη να νιώσει ασφάλεια. Η αποκάλυψη του εκφοβισμού μπορεί (και πρέπει) να συμβάλλει στην παροχή συναισθηματικής και ψυχολογικής υποστήριξης ώστε το παιδί να νιώσει άνεση, ζεστασιά, εμπιστοσύνη και ασφάλεια. Η γονεϊκή παρέμβαση, μετά τη γνωστοποίηση του εκφοβισμού, μπορεί να συμβάλλει ώστε το παιδί να διαχειριστεί την κατάσταση. Τέλος, είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι τα παιδιά νιώθουν πολύ πιο άνετα να αναφέρουν ότι εκφοβίζονται σε ένα συνομήλικό τους. Οι συνομήλικοι είναι σημαντική πηγή συναισθηματικής και κοινωνικής υποστήριξης για τα παιδιά.

Ας ενθαρρύνουμε τα παιδιά να αγκαλιάζουν τον εαυτό τους και τους άλλους όποτε χρειαστεί. Ας μη ξεχνάμε ότι τόσο το θύμα όσο και ο δράστης (αν μπορούμε να μιλάμε για θύματα και δράστες σε παιδική ηλικία) είναι παιδιά... και οι δυο έχουν ανάγκη από ενθάρρυνση, εμπιστοσύνη και ασφάλεια. Και οι δύο από αυτούς έχουν ανάγκη από αγκαλιά, στοργή και ζεστασιά. Και οι δύο έχουν ανάγκη από ενίσχυση της αυτοεκτίμησής τους . Κάποιος που είναι καλά με τον εαυτό του (είτε είναι παιδί είτε είναι ενήλικας) και έχει μεγαλώσει σε ένα ασφαλές και ενθαρρυντικό περιβάλλον δεν χρησιμοποιεί εκφοβιστικά μέσα για να επιδείξει τη δύναμή του. Κάποιος που νιώθει ασφαλής και εμπιστοσύνη στο περιβάλλον του αλλά και έχει μάθει να προστατεύει τον εαυτό του δεν φοβάται να αποκαλύψει το περιστατικό του εκφοβισμού ... προκειμένου να βρει τη ψυχική του ηρεμία.

Από την Αναστασία Δ. Φουρτάκα,
Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια.

ΔΕΠ-Υ: Η ζωή ενός παιδιού με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας (βίντεο)

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής - Υπερκινητικότητας (Συντομία: ΔΕΠ-Υ)
Διεθνώς εμφανίζεται με τον όρο ADHD, δηλ. Attention Deficit Hyperactivity Disorder.

"Πρώτες Βοήθειες Ψυχικής Υγείας", Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ
"Ψυχολογικές Πρώτες Βοήθειες"

"Ελέγχοντας" τη συμπεριφορά των παιδιών με απειλές και τιμωρίες

Ένας γονιός είναι καλό να μην αρκεσθεί στο να κάνει "τη δουλειά του γονιού".
Αλλά να προσπαθεί να βιώσει και να στοχασθεί πάνω στις
υπαρξιακές διαστάσεις αυτής της εμπειρίας του
-να την αξιοποιήσει σαν μέγιστο μάθημα ζωής.
Ν.Σιδέρης

Όλοι οι γονείς θα ήθελαν τα παιδιά τους να κάνουν κάποια πράγματα συχνότερα και κάποια άλλα λιγότερο συχνά. Είναι αναμενόμενο, για παράδειγμα, ένας γονιός να θέλει το παιδί του να διαβάζει περισσότερο, να τρώει πιο υγιεινές τροφές, να γυρίζει σπίτι στην ώρα του. Από την άλλη, είναι αναμενόμενο, να θέλει το παιδί του να ασχολείται λιγότερο με πράγματα... όχι τόσο σημαντικά, όπως τα βιντεοπαιχνίδια ή το τηλέφωνο.
Προκειμένου, λοιπόν, ο γονιός να ελέγξει την ανεπιθύμητη συμπεριφορά του παιδιού του, είναι σύνηθες να εφαρμόζει τιμωρίες και απειλές για να την αποτρέψει. Έτσι, για παράδειγμα, όταν ο γονιός βλέπει το παιδί του να μη διαβάζει και να κάνει κάτι άλλο αντί αυτού... αρχίζει τις απειλές: "Δεν θα περάσεις στο Πανεπιστήμιο", "Δεν θα βρεις καλή θέση", "Εγώ τόσες θυσίες κάνω για εσένα κι΄εσύ με πληγώνεις με αυτό τον τρόπο" κλπ. Τέτοιου είδους απειλές συνοδεύονται αναπόφευκτα και από την τιμωρία. Βλέπει, για παράδειγμα, ο γονιός το παιδί του να παίζει ένα βιντεοπαιχνίδι και του λέει: "Πάλι δεν διαβάζεις! Αν δεν το κλείσεις ξέχνα την ολοήμερη εκδρομή σου με το σχολείο (απειλή - τιμωρία)".
Αυτή τη στιγμή μπορεί κάποιος γονιός να αναρωτιέται: "Μα δεν είναι καλό που το παιδί διαβάζει για να αποφύγει τις απειλές και τις τιμωρίες"; Ο στόχος... για την ώρα μπορεί να επιτυγχάνεται. Αλλά πρέπει να λαμβάνει κανείς υπόψη του ότι πολλές φορές το παιδί μπορεί να ξεφύγει από τις απειλές βρίσκοντας εναλλακτικούς τρόπους. Για παράδειγμα, να κλείνει την πόρτα του δωματίου, να φορά ακουστικά και να προσποιείται ότι διαβάζει. Αποτέλεσμα;Το πρόβλημα να διαιωνίζεται. Επίσης, μπορεί με τη σειρά του να ξεκινήσει κι' εκείνο τις απειλές: "Αν δεν σταματήσεις να φωνάζεις δεν θα μπω στο Πανεπιστήμιο, θα σηκωθώ να φύγω από το σπίτι, θα αυτοκτονήσω..." Ή, ακόμη χειρότερα, να καταφύγει στη χρήση ουσιών, οπότε μέσα σε λίγα μόνο δευτερόλεπτα τα προβλήματα με τους γονείς, με το σχολείο και το μέλλον του, εξαφανίζονται σε μία φιλική και αποδεκτή ατμόσφαιρα μεταξύ ατόμων που αντιμετωπίζουν... τις ίδιες απειλές.
Όπως αναφέρει, ο Καθηγητής Ψυχολογίας Ρ. Μέλλον πρέπει να τονιστεί  ότι οι απειλές τιμωρίας έχουν πολλαπλές ανεπιθύμητες παρενέργειες, και πρώτα απ'όλα το άγχος. Η τιμωρία και οι απειλές τιμωρίας προκαλούν έντονη δραστηριότητα του συμπαθητικού συστήματος, και όλα όσα ήταν παρόντα μαζί με το άγχος αρχίζουν με τη σειρά τους να γεννούν άγχος (βιβλία, θρανία, τετράδια, εξετάσεις όλα αυτά δημιουργούν φόβο, μίσος, ενοχές). Σε έρευνα του 2004 από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, αποδείχθηκε ότι τα Ελληνόπουλα αναφέρουν περισσότερους φόβους συγκριτικά με αυτούς που αναφέρουν παιδιά από άλλες χώρες της Ευρώπης και της Β.Αμερικής. Επιπρόσθετα, η συγκεκριμένη έρευνα έδειξε ότι τα Ελληνόπουλα διαθέτουν έναν φόβο που δεν εμφανίζεται στο εξωτερικό: το φόβο να δώσουν προφορικές και γραπτές εξετάσεις. Ο φόβος της τιμωρίας φαίνεται να υπάρχει και στο εξωτερικό αλλά στην Ελλάδα προφανώς συνδέεται η ακαδημαϊκή συμπεριφορά με τη τιμωρία ("Αν πετύχεις τη σχολή που θέλεις, αν διαβάσεις όλα σου τα μαθήματα, αν ολοκληρώσεις τις ασκήσεις σου....τότε δεν θα τιμωρηθείς ").
Εάν, όμως, η χρήση των απειλών και των τιμωριών είναι τόσο επιζήμιες για ένα παιδί, τότε γιατί τα χρησιμοποιεί ο γονιός προκειμένου να διαμορφώσει επιθυμητά τη συμπεριφορά του παιδιού με ένα επιθυμητό και αποδεκτό τρόπο;
Οι λόγοι, σύμφωνα με τον Ρ. Μέλλον, είναι οι εξής:
1. Η επίδρασή τους είναι  άμεση. Οι παρενέργειες εμφανίζονται αργότερα. Οι άνθρωποι -πολύ, πάρα πολύ συχνά- λειτουργούν παρορμητικά . Πολλές φορές οι γονείς δεν σκέφτονται ότι θέλουν ένα χαρούμενο και δημιουργικό παιδί, να αγαπά τη γνώση και να μη φοβάται να δείξει την άγνοιά του. Η αμεσότητα της απειλής βελτιώνει τη στιγμή...και επειδή οι γονείς έχουν συνήθως πολύ λίγο χρόνο στη διάθεσή τους για το παιδί (πιθανότατα και οι δύο γονείς να εργάζονται)  την εφαρμόζουν για το "καλύτερο" δυνατό αποτέλεσμα. Οι παρενέργειες θα εμφανιστούν έπειτα... αλλά δεν θα είναι άμεσα αντιληπτό ότι έχουν σχέση με τις μεθόδους (απειλές και τιμωρίες) που χρησιμοποίησαν για να επιβληθούν στα παιδιά τους. Έτσι, χωρίς να αναγνωρίζει ο γονιός τη συμβολή του στο πρόβλημα θα αναφέρεται στην αγχώδη, επιθετική, μοναχική προσωπικότητα του παιδιού, την δύσκολη αναπτυξιακή του φάση, τις παρέες του, τα ναρκωτικά κ.ο.κ.
2. Η χρήση της τιμωρίας δεν απαιτεί ειδικές γνώσεις και είναι εύκολη. Αυτό σημαίνει ότι ο γονιός θα εφαρμόσει τη τιμωρία ή θα απειλήσει το παιδί χωρίς να χρειαστεί να αξιολογήσει τη τρέχουσα κατάσταση του παιδιού, να κατανοήσει τη συμπεριφορά του, να γνωρίσει τις επιθυμίες του και τις πιθανές αδυναμίες του.Οι επιβραβεύσεις, οι έπαινοι και η θετική ενίσχυση απαιτούν χρόνο και δεν λειτουργούν με την αμεσότητα της απειλής.
3. Η χρήση των απειλών κινείται και από άσχετα γεγονότα. Τι σημαίνει αυτό; Οι γονείς νιώθουν πιεσμένοι από καθημερινές δυσκολίες και προβλήματα (οικονομικά βάρη κ.λπ.). Νιώθουν ότι η ζωή τόσο των παιδιών τους όσο και η δική τους απειλείται από την εγκληματικότητα, τα ναρκωτικά και τα άλλα τόσο σοβαρά κοινωνικά ζητήματα, τα οποία θίγονται καθημερινά στη τηλεόραση και στο διαδίκτυο. Υπό το βάρος του φόβου και της απογοήτευσης, βλέπουν το παιδί πάλι δεν διάβασε, δεν γύρισε στην ώρα του...και του επιτίθενται. Οι "μοντέρνες" πιέσεις από την εργασία, την κατανάλωση και την ανασφάλεια της ζωής ευνοούν σε μεγάλο βαθμό τις συνθήκες για τη χρήση της τιμωρίας και των απειλών με στόχο τον έλεγχο των παιδιών. Ωστόσο, οι γονείς πρέπει να καταλάβουν ότι με το να  προκαλούν φόβο στο παιδί δεν σταματούν ούτε εξαλείφουν τους κινδύνους. Υπάρχουν παιδιά που προκαλούνται να δοκιμάσουν τα "απαγορευμένα" ειδικά όσο το "απαγορεύει" ο γονιός. Η σωστή διαπαιδαγώγηση γίνεται με λογικά επιχειρήματα και εξηγήσεις.
4. Τέλος, η χρήση των απειλών και των τιμωριών  χρησιμοποιούνται από τους γονείς γιατί δεν ξέρουν τι άλλο να κάνουν. Έτσι μεγάλωσαν... αυτό έμαθαν. Πολλοί μπορεί να σκέφτονται "Εγώ έτσι μεγάλωσα, δεν έπαθα τίποτα, ίσα-ίσα που τέτοιες μέθοδοι είχαν και αποτέλεσμα". Τα πράγματα, όμως, και οι εποχές έχουν αλλάξει. Είναι αδύνατό πλέον, στη σύγχρονη εποχή, να επιτευχθούν μακροπρόθεσμα αποτελέσματα με την τιμωρία και τις απειλές.

Τα παιδιά θέλουν αγάπη, σεβασμό, αποδοχή. Αν δεν τα βρουν κοντά στους γονείς τους σίγουρα θα ψάξουν να τα βρουν κάπου αλλού...και με κάθε τρόπο.

Από την Αναστασία Δ. Φουρτάκα,
Ψυχολόγο - Ψυχοθεραπεύτρια.

Το Σύνδρομο "Mobbing"

Τι είναι το σύνδρομο"mobbing";

Aν και ο εκφοβισμός είναι ευρύτερα γνωστός στο σχολικό περιβάλλον, δεν φαίνεται να περιορίζεται μόνο σε αυτό. Πολλοί ερευνητές έχουν προσπαθήσει να ορίσουν τον εκφοβισμό στο χώρο εργασίας, ένα φαινόμενο που ονομάζεται "mobbing".

Αρχικά, θα ήθελα να αναφέρω  τέσσερα χαρακτηριστικά που φαίνεται να αξιολογούνται ως τα ουσιαστικότερα στο φαινόμενο του εκφοβισμού στο χώρο της εργασίας:

α) Η κακόβουλη πρόθεση του επιτιθέμενου. O δράστης  θέλει να βλάψει και να πληγώσει το θύμα με διάφορους τρόπους.  Για παράδειγμα, οι δράστες (ίσως είναι ο διευθυντής) υπονομεύουν, γελοιοποιούν, απειλούν, βάζουν τις φωνές και ταπεινώνουν το θύμα μπροστά σε τρίτους, το κατηγορούν για ασήμαντες πράξεις ή εκφράζουν αμφιβολίες για την επίδοσή τους.

 β) Η επώδυνη αντίδραση του στόχου. Αυτό σημαίνει ότι οι δράστες θέλουν να φέρουν σε δύσκολη θέση το στόχο και να τον ταπεινώσουν. Συχνά, ο δράστης αυξάνει τις ευθύνες του στόχου , του αναθέτει υπερβολικό όγκο εργασίας (χωρίς σαφείς περιγραφές) και δίνει μία παράλογη προθεσμία ώστε να μην καταφέρει να την εκπληρώσει ο εργαζόμενος.

γ) Η κατ’ επανάληψη επιθετική συμπεριφορά. Ο δράστης εφαρμόζει αρνητική συμπεριφορά απέναντι στο θύμα για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα (όπως συμβαίνει και στον σχολικό εκφοβισμό) και το θύμα αδυνατεί να διαχειριστεί την κατάσταση.

δ) Η αδικία.  Δεν είναι λίγες οι φορές που συναντάμε σε εργασιακούς χώρους κάποια άτομα να έχουν λιγότερο προνομιακή μεταχείριση από κάποιο άλλο. Τα θύματα στερούνται του δικαιώματος της κανονικής άδειας τους, της αναρρωτικής και  -κυρίως-  οικογενειακής. Όταν βρίσκονται σε άδεια τους παρενοχλούν με απειλητικά ή δυσάρεστα τηλεφωνήματα στο σπίτι ή στις διακοπές. Επίσης, οι δράστες αδικούν το θύμα κάνοντας εξόφθαλμες διακρίσεις (π.χ. όλοι μπορούν να κάνουν ένα μεγάλο διάλειμμα εκτός από το θύμα ή εάν κάνει σε περίπτωση που καθυστερήσει ακόμη και ένα λεπτό θα του γίνει παρατήρηση σα να διέπραξε πειθαρχικό αδίκημα).

Οι Smith και Sharp (1994) όρισαν εύστοχα  - και με πολύ απλά λόγια, θα έλεγα- τον εκφοβισμό στο χώρο εργασίας ως:  «η συστηματική κατάχρηση της εξουσίας».

Οι Spring και Stern (1998) δηλώνουν ότι εκφοβισμός είναι  η συμπεριφορά που έχει στόχο να ταπεινώσει, να υποτιμήσει και να τραυματίσει την αξιοπρέπεια και την αξία του ατόμου. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι περισσότερες έρευνες έχουν επιβεβαιώσει ως ανεπαρκή τον δράστη. Με λίγα λόγια, ο εκφοβισμός, ως καταπιεστική πρακτική προέρχεται κυρίως από τη διοίκηση – ιδίως από διευθυντές που είναι οι ίδιοι ανεπαρκείς αλλά και δυσλειτουργικά, διαταραγμένα άτομα. Έτσι, κακομεταχειρίζονται και εκφοβίζουν συγκεκριμένα πρόσωπα με σκοπό να τους προκαλέσουν δυσφορία, άγχος, αμηχανία, λύπη και άλλα αρνητικά συναισθήματα ώστε να αισθανθούν οι ίδιοι επαρκείς και ικανοί να εκπληρώσουν τους διευθυντικούς τους ρόλους.

Τέλος, πρέπει να αναφέρω τον συγκεκαλλυμένο εκφοβισμό. Ειδικότερα, υπάρχουν πολλές περιπτώσεις «εταιρικού εκφοβισμού» , όπου ο εργοδότης καταπιέζει τους υπαλλήλους, γνωρίζοντας ότι δεν θα τιμωρηθεί η στάση του, λόγω κενού του νόμου ή και της υψηλής ανεργίας. Επομένως η στάση του "δικαιολογείται" αν και δεν φαίνεται να διαφέρει από τις αρνητικές τακτικές που εφαρμόζονται στον παραδοσιακό εκφοβισμό.

Πως σχετίζεται ο σχολικός εκφοβισμός με τον εκφοβισμό στο χώρο εργασίας;

Χωρίς αμφιβολία, υπάρχει μια αντιστοιχία στους τρόπους με τους οποίους ασκείται ο εκφοβισμός στα παιδιά του σχολείου και σε εκείνους που αντιμετωπίζονται οι εργαζόμενοι στο χώρο εργασίας. Ίσως το πιο εμφανές σημείο είναι η απειλή της προσωπικής υπόστασης.  Αυτό επιτυγχάνεται με τα παρακάτω:

ü  Το να σου βάζουν δυνατά τις φωνές.

ü  Το να λένε ψέματα για εσένα στους άλλους.

ü  Το να κάνουν προσβλητικά σχόλια για την προσωπική σου ζωή.

ü  Το να γίνεσαι αντικείμενο χλευασμού.

ü  Το να σου λένε λέξεις που σκοπό έχουν να σε πληγώσουν.

Επιπρόσθετα, τα άτομα-στόχοι επωμίζονται ιδιαίτερα επαχθή καθήκοντα χωρίς αιτιολόγηση, όπως υπερβολική και αναίτια πίεση για πιο σκληρή δουλειά. Αυτή η μορφή εκφοβισμού πλήττει και τα παιδιά του σχολείου, όταν για παράδειγμα κάποιος τους βάζει αδικαιολόγητα πολλές εργασίες για το σπίτι και πάντα από πίσω υπάρχει η δικαιολογία της μεγιστοποίησης της παραγωγής ή της ολοκλήρωσης της ύλης.

Καταληκτικά, ο εκφοβισμός τόσο στο σχολικό περιβάλλον όσο και σε άλλα πλαίσια, όπως αυτό της εργασίας, αποτελεί αρκετά συχνά φαινόμενο το οποίο πολλές φορές δικαιολογείται και καλύπτεται από αθώες ερμηνείες. Είναι απαραίτητο να δίνεται η ανάλογη προσοχή σε τέτοια φαινόμενα και κάθε ενήλικας να μάθει να προστατεύει τον εαυτό του από τέτοιου είδους "παγίδες". Τέλος, η εκπαίδευση των παιδιών στην υπεράσπιση του εαυτού τους είναι αναγκαία και πρέπει να γίνεται από τον γονιό, τον δάσκαλο ή τον ειδικό προκειμένου το παιδί να προστατεύει τον εαυτό του και έπειτα ως ενήλικας να αναγνωρίζει και να διαχειρίζεται τέτοιες καταστάσεις.

Από την Αναστασία Δ. Φουρτάκα

Ψυχολόγο - Ψυχοθεραπεύτρια

Γνωρίζοντας τον Αυτισμό

               

                 Απαντήσεις σε πέντε βασικά ερωτήματα που αφορούν τον Αυτισμό.

1. Τι είναι ο Αυτισμός; 

Ένα παιδί με αυτισμό εμφανίζει τα εξής βασικά χαρακτηριστικά :

α) Δυσκολεύεται να αναπτύξει σχέσεις με τους ανθρώπους και έχει την τάση να απομονώνεται.

Ένα παιδί με αυτισμό δεν μπορεί να κατανοήσει τις ανθρώπινες σχέσεις. Γι΄ αυτό το λόγο δεν θα σε κοιτάξει, δεν θα σε αγκαλιάσει, δεν θα κάνει χειρονομίες, δεν θα μοιραστεί μαζί σου σκέψεις και συναισθήματα.

β) Έχει μεγάλη ανάγκη να επαναλαμβάνει –ξανά και ξανά- λέξεις,φράσεις και συμπεριφορές.

Συνήθως οι δραστηριότητες των παιδιών με αυτισμό είναι επαναλαμβανόμενες. Για παράδειγμα, κάθεται στο πάτωμα και λικνίζεται πίσω-μπρος για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Η ανάγκη του παιδιού για ομοιότητα (δηλαδή να επαναλάμβάνεται) μπορεί να εκφραστεί με αρκετούς τρόπους¨ για παράδειγμα, το παιδί πρέπει να έχει ακριβώς την ίδια τροφή, το ίδιο πιάτο και τα ίδια μαχαιροπίρουνα, να φορά τα ίδια είδη ρουχισμού κ.ά. Ο βαθμός της ανάγκης αυτής αποδεικνύεται όχι μόνο από την ακαμψία της συμπεριφοράς αλλά επίσης και από τον πανικό και την οργή του παιδιού, όταν γίνονται προσπάθειες για αλλαγή περιβάλλοντος ακόμη και  με ήπιους τρόπους, όπως π.χ. η παροχή διαφορετικής τροφής ή η μετακίνηση μιας καρέκλας σε κάποιο άλλο μέρος του δωματίου.

Το παιδί με αυτισμό φαίνεται να προσκολλάται και να ασχολείται έντονα με ασύνηθιστα αντικείμενα επικεντρώνοντας την προσοχή του σε αυτά μεγάλο χρονικό διάστημα.

γ) Δεν μιλά ή η επικοινωνία του είναι μη αποτελεσματική.

Συγκεκριμένα, τα παιδιά με αυτισμό έχουν τη τάση να:

 

1.Επαναλαμβάνουν λέξεις ή φράσεις που έχουν ειπωθεί από άλλους χωρίς καμία προσπάθεια κατανόησης της σημασίας τους.

2. Χρησιμοποιούν άσχετες λέξεις και προτάσεις με την τρέχουσα δραστηριότητα.

3. Χρησιμοποιούν το λόγο κυριολεκτικά και δυσκολεύονται να γενικεύσουν (π.χ. ένα αγόρι με αυτισμό έμαθε να λέει τη λέξη «Παρακαλώ» για να πάρει ένα μπισκότο και χρησιμοποιούσε τη λέξη αυτή μόνο όταν ήθελε μπισκότο), 

4. Δυσκολεύονται να χρησιμοποιήσουν α’ πρόσωπο. (χρησιμοποιούν το όνομά τους π.χ. «Ο Τζακ θέλει να βγει έξω» ή το «εσύ» αντί του «εγώ»).

 2. Πότε εμφανίζεται ο αυτισμός;

O αυτισμός εμφανίζεται στους πρώτους 30 μήνες της ζωής. Τα συμπτώματα εμφανίζονται στην πρώιμη αναπτυξιακή περίοδο αλλά ίσως δεν γίνονται ορατά μέχρι οι κοινωνικές απαιτήσεις να ξεπεράσουν τις ικανότητες του παιδιού. Κάποιες φορές υπάρχει η πιθανότητα να συγκαλύπτονται από μαθημένες στρατηγικές.

3. Υπάρχουν διάφορετικά είδη αυτισμού;                   

Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρεία (DSM-V, 5th edition) ο αυτισμός διαχωρίζεται σε τρία επίπεδα σοβαρότητας:

1o επίπεδο (Level 1 : Requiring support ) , απαιτείται «στήριξη». 

Ειδικότερα, το παιδί μπορεί να βρεθεί σε ένα μέρος αλλά η κοινωνική του αλληλεπίδραση θα είναι περιορισμένη. Υπάρχει δυσκολία ανταπόκρισης και δημιουργίας φιλικών σχέσεων. Ωστόσο, μπορεί το άτομο να μιλά κανονικά δημιουργώντας ολοκληρωμένες προτάσεις.

2o επίπεδο (Level 2 : Requiring substantial support) , απαιτείται «σημαντική στήριξη».

Σε αυτό το  στάδιο, υπάρχει μεγάλη δυσκολία σε λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία. Το παιδί μιλά με απλές προτάσεις, η αλληλεπίδρασή του με του άλλους αφορά μόνο συγκεκριμένα ενδιαφέροντά του και δραστηριότητες, ενώ εμφανίζει μια παράξενη μη λεκτική επικοινωνία. Σε αυτό το παιδί υπάρχει έντονη ανάγκη για ομοιότητα, αδυναμία να διαχειριστεί την αλλαγή, δυσκολία να αλλάξει ασχολία.

3o επίπεδο (Level 3 : Requiring very substantial support),  απαιτείται  «πολύ σημαντική στήριξη».  Οι δυσκολίες του παιδιού, σε αυτό το επίπεδο , είναι πολύ σοβαρές τόσο στην επικοινωνία του όσο και στη συμπεριφορά του. Συγκεκριμένα , το παιδί δεν μπορεί να επικοινωνήσει καθώς το λεξιλόγιο του είναι περιορισμένο έως μηδαμινό, η προσέγγισή του είναι ασυνήθιστη και η δυσλειτουργικότητα της συμπεριφοράς του εμφανίζεται σε πολλά -ίσως και σε όλα - τα πλαίσια.

Σε κάθε περίπτωση απαιτείται είτε μεγαλύτερη είτε μικρότερη εξειδικευμένη και εξατομικευμένη βοήθεια.

4. Τι σημαίνει αισθητηριακή υπερ/υπόδιέγερση για ένα παιδί με αυτισμό;

Τα παιδιά με αυτισμό μπορεί να είναι υποευαίσθητα ή υπερευαίσθητα στους ερεθισμούς. Συγκεκριμένα, γονείς με παιδιά που έχουν αυτισμό αναφέρουν μέτριες έως σοβαρές αντιδράσεις δυσφορίας σε κάποιους καθημερινούς ήχους, σε έντονο φωτισμό και απρόβλεπτες κινήσεις και σύγχυση σε μαζικές συγκεντρώσεις ανθρώπων. Όταν , λοιπόν, τα παιδιά έρχονται αντιμέτωπα με ένα τέτοιο περιβάλλον, μπορεί να αναζητούν την ασφάλεια των επαναληπτικών, χαμηλής ισχύος ερεθισμάτων, όπως το να μουρμουρίζουν συνεχόμενα την ίδια νότα ή να συγκεντρώνονται απόλυτα στην κίνηση ενός νομίσματος που στριφογυρνά.

5. Ποιες οι δυνατότητες ενός παιδιού με αυτισμό;

Τα παιδιά με αυτισμό είναι συχνά υγιή και φαίνονται ευφυή. Επίσης, μπορεί να έχουν άριστη μηχανική μνήμη, σημειώνουν άριστες επιδόσεις στην μνημονική ανάκτηση εικόνων, ονομάτων, μελωδιών και είναι περισσότερα εξοικειωμένα με τον κόσμο των φυσικών αντικειμένων απ’ ό.τι είναι με το διαπροσωπικό κόσμο. Ειδικότερα, είναι πιο αποτελεσματικά σε δραστηριότητες που δεν εμπλέκεται η λεκτική επικοινωνία αλλά οπτικο-χωρικά και μη λέκτικά έργα (παζλ, lego κ.ά.). To πηλίκο ευφυίας τους είναι σταθερό και προβλέπει μελλοντικά ακαδημαϊκά και εργασιακά επιτεύγματα. Το επίπεδο σοβαρότητας επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τη λειτουργικότητα, επομένως και τις δυνατότητες του παιδιού. Γι'αυτό, απαιτείται και πολυπαραγοντική παρέμβαση (ψυχολόγος, λογοθεραπευτής, εργοθεραπευτής, ειδικός παιδαγωγός) ώστε το παιδί να βελτιωθεί και να γίνει λειτουργικό στην καθημερινότητά του.

Aπό την Αναστασία Δ. Φουρτάκα,

Ψυχολόγο - Ψυχοθεραπεύτρια.

Bιβλιογραφία

Wenar, C. & Kerig, K.D. (2000). Εξελικτική Ψυχοπαθολογία, Aπό τη βρεφική ηλικία στην εφηβεία. Αθήνα: Gutenberg.

American Psychiatric Association (APA). (2013).Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.) Washington, DC: APA.

Oι Θεραπευτικές Ιδιότητες της Ελληνικής Γλώσσας

Ουκ αν γένοιτο χωρίς εσθλά και κακά, αλλ’ εστί τις σύγκρασις.
Eυριπίδης, 480-406 π.Χ.

Η χρήση της γλώσσας αποτελεί βασικό εργαλείο για την ψυχοθεραπευτική διαδικασία καθώς ο θεραπευτής θα τη χρησιμοποιήσει για να θέσει ερωτήσεις, να προβληματίσει, να διαμορφώσει την πορεία αλλά και το συναισθηματικό βάθος της συνεδρίας. Ο Walker (2002) μελετώντας τη σημασία της γλώσσας στη ψυχοθεραπεία αναφέρει ότι η εφαρμογή της ελληνικής γλώσσας ετοιμάζει το δρόμο για την πειστικότητα, την κινητοποίηση της συζήτησης και την ενθάρρυνση του θεραπευόμενου. Ο ίδιος επισημαίνει ότι ο ικανός θεραπευτής  βασίζεται στη σκόπιμη χρήση της γλώσσας (και νομίζω εννοεί στη λακωνική χρήση της )  προκειμένου να εξασφαλίσει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Αν κάνουμε μια αναδρομή στο παρελθόν και κοιτάξουμε στην Ιλιάδα του Ομήρου θα δούμε ότι οι αρχαίες ελληνικές λέξεις  αποδίδουν  σε μία μόνο λέξη  πολλά και υψηλά νοήματα. Με τη χρήση της ελληνικής γλώσσας δεν χρειάζονται πολλές λέξεις για να καταλήξει κάποιος σε ένα συμπέρασμα, ούτε πρέπει να βασιστεί στα συμφραζόμενα για να αντιληφθεί τι εννοεί ο συνομιλητής του.  Ο πλούτος των λέξεων της Ελληνικής την καθιστά αυτόνομη και ακριβή δίνοντας «τροφή για σκέψη» στον δέκτη. 

Γενικότερα, η σαφήνεια της γλώσσας την καθιστά εύκολα προσβάσιμη από τους πολλούς. Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός προώθησε την κριτική. Συγκεκριμένα, η διαύγεια μιας γλώσσας την κάνει ευάλωτη στον σχολιασμό, την κριτική και την ερμηνεία. Αυτό σημαίνει ότι ο άνθρωπος που δεν έχει ειδικές γνώσεις μπορεί να μελετήσει ένα κείμενο και να διαμορφώσει προσωπική άποψη, να ασκήσει κριτική και να προσθέσει σχόλια και παρατηρήσεις. Αυτό θα μπορούσε να συμβαίνει μόνο μέσα ένα καθαρά δημοκρατικό καθεστώς , όπως αυτό  –προφανώς καθόλου τυχαία- δημιουργήθηκε στην Αρχαία Ελλάδα.  Αντίθετα, η ασάφεια που διακατέχει μια γλώσσα καθιστά δύσκολη την κριτική , περιορίζει τον αριθμό των αναγνωστών και ενισχύει τη δύναμη των λίγων.

        Αξιόλογες έρευνες έχουν γίνει σχετικά με τις θεραπευτικές ιδιότητες που φαίνεται να κρύβονται μέσα στο ελληνικό αλφαβητικό σύστημα και την αρχαία ελληνική γλώσσα. Αρχικά, η  Kate Chanock (2006)  ανακάλυψε ότι οι μαθησιακές δυσκολίες, που φαίνεται να πλήττουν μεγάλο αριθμό παιδιών στη σύγχρονη κοινωνία, μπορούν να θεραπευτούν με την εκμάθηση της αρχαίας ελληνικής. Ειδικότερα, η Κ. Chanock άρχισε να διδάσκει αρχαία ελληνικά σε έναν αγγλόφωνο – δυσλεκτικό μαθητή. Έπειτα από έξι μήνες, εκείνος άρχιζε να διαβάζει πολύ καλύτερα αγγλικά και με διαφορετικό τρόπο απ’ ότι πριν. Η αρχαία ελληνική φαίνεται να κινητοποίησε και να ενεργοποίησε το ενδιαφέρον του μαθητή, καθώς οι απαιτήσεις της (π.χ. ορθογραφία) μειώνουν την αυτοματοποιημένη μάθηση και δίνουν κίνητρο για εξάσκηση του νου αλλά και αναλυτική σκέψη.

Επιπρόσθετα, σε έρευνα (Cysarz, Dirk, Dietrich von Bonin,  Lackner, Heusser, Moser, & Bettermann, 2004) που δημοσιεύτηκε στο  περιοδικό «Αmerican Journal of Physiology» oι επιστήμονες μελέτησαν την επίδραση που έχει η απαγγελία στίχων υπό τον δακτυλικό εξάμετρο ,που συναντάμε στον Όμηρο, στην αρμονία και στη ρυθμικότητα της αναπνοής. Πιο συγκεκριμένα ανακάλυψαν μια εκπληκτική επίδραση στον συγχρονισμό των αναπνοών και των καρδιακών παλμών, τονίζοντας  ότι το  εξάμετρο βοηθάει τον ανθρώπινο οργανισμό να βρει το δικό του   ρυθμό και τη σωστή αναπνοή.  Επομένως,  οι αργές ανάσες, ο αρμονικός τόνος στη φωνή  και η ρυθμικότητα    που κατείχε τα Ομηρικά Έπη είναι  θεραπευτικά  εργαλεία   για  τη   σωματική (π.χ.   καρδιαγγειακά προβλήματα)   αλλά και τη   ψυχική   υγεία του ατόμου (π.χ. άγχος) .


Aπό την Αναστασία Δ. Φουρτάκα,
Ψυχολόγο - Ψυχοθεραπεύτρια.

Ισχυρή vs Εύθραυστη Αυτοεκτίμηση

Κανείς δεν μπορεί να σε κάνει να νιώσεις κατώτερος χωρίς τη συγκατάθεσή σου.
Eleanor Rousevelt

Tο θέμα της αυτοεκτίμησης είναι πάντοτε καίριο καθώς είναι αυτή η οποία  διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της ταυτότητας και στην εξέλιξη ενός ανθρώπου. Η αυτοεκτίμηση χτίζεται και περιτυλίγεται από πολλά και διαφορετικά καθημερινά ή μη πράγματα. Για κάποιον άνθρωπο η δουλειά του μπορεί να είναι και η ζωή του, ενώ για κάποιον άλλον η αγάπη για την οικογένεια μπορεί να αποτελεί βασικό στοιχείο ικανοποίησης. Η απουσία ενός από τα δύο μπορεί να προκαλέσει ανάλογες επιπτώσεις στην αυτοεκτίμηση ενός ατόμου χωρίς αυτό να σημαίνει ότι και η παρουσία προκαλεί απαραίτητα ιδανική ευχαρίστηση.

Η αυτο - εκτίμηση, αφορά την εκτίμηση του εαυτού από τον εαυτό, την αγάπη του εαυτού από τον εαυτό... είναι το καύσιμο που δίνει ενέργεια για συναισθηματική ισορροπία, δημιουργικότητα και πνευματική διαύγεια. Κάποιες φορές οι άνθρωποι ψάχνουν στη ζωή τους σημαντικούς άλλους, που θα τους λένε "μπράβο" και θα εισπράττουν αυτό το "λίγο" που θα τους κάνει στιγμιαία να αισθάνονται καλά. Προσοχή, όμως, στις παγίδες.... "στιγμιαία" να αισθάνονται καλά. Η στιγμή περνά... η ευτυχισμένη στιγμή περνά... και μετά πάλι καλείσαι να αντιμετωπίσεις τη ζωή, και το δυσκολότερο; Καλείσαι να αντιμετωπίσεις τον εαυτό σου. Σε αυτό το στάδιο, συνήθως, ψάχνεις να βρεις τον επόμενο στόχο. Πρέπει κάπου να φτάσεις πάλι, να πάρεις τα μπράβο σου και τα τριγύρω χειροκροτήματα, και μετά πάλι... πάλι να προσπαθήσεις για να φτάσεις κάπου, σε κάτι άλλο... Γιατί έτσι έμαθες να είσαι καλά.Να κοπιάζεις και να στήνεις ολόκληρη παράσταση ενώ εσύ θα έχεις πάντα τον πρωταγωνιστικό ρόλο, τον ρόλο που τα φώτα θα είναι πάντοτε πάνω σου. Και έπειτα, θα ζητήσεις την επιβράβευση από το κοινό... Ένα χειροκρότημα ,όμως, πότε είναι αρκετό και πότε είναι λίγο;
Οι άνθρωποι,  να θυμάσαι ότι συχνά είναι πολύ απασχολημένοι με τα προβλήματά τους για να ασχοληθούν με τις δικές σου επιτυχίες ή αποτυχίες (επαγγελματικές ή προσωπικές). Και στη δική σου παράσταση κάποιος ίσως φύγει νωρίτερα γιατί βιάζεται, ένας άλλος ίσως σε κοιτά μα δεν σε παρακολουθεί ή , ίσως, κάποιος επικεντρώνεται στο περιτύλιγμα (φαίνεσθαι) και όχι στο περιεχόμενο (είναι). Τα φώτα και τα φόντα λειτουργούν πολλές φορές σαν περισπασμοί ...Στο τέλος μπορεί να σε χειροκτροτήσουν όλοι. Ο καθένας για τους δικούς του λόγους. Είναι δύσκολο, όμως, να είναι κάποιος πάντα εκεί να σε χειροκροτήσει, . Το σίγουρο είναι  ότι εσύ θα είσαι πάντα εκεί για εσένα, γι' αυτό και αξίζει πολύ να επενδύεις για εσένα.
Διαφορετικά, θα μπαίνεις, μόνιμα, σε έναν φαύλο κύκλο χωρίς να το καταλάβεις. Να ζητάς..να ζητάς..να ζητάς.. χωρίς να ξέρεις πάντοτε αν θα πάρεις. Και τότε μπορεί να υποφέρεις...


 Ο Ζαν - Ζακ Ρουσό έχει πεί "να αγαπάμε  τον εαυτό μας". Δηλαδή, η ικανότητα κάποιου να αγαπά τον εαυτό του γι' αυτό που είναι , έτσι, όπως είναι, γιατί είναι αυτός που είναι. Θα υιοθετήσω αυτό που αναφέρει ο Erich Fromm στο βιβλίο του Η τέχνη της αγάπης : I am loved because I am ( Είμαι αγαπητός επειδή είμαι εγώ), και αυτό το είδος αγάπης αφορά την μητρική αγάπη. Η μητέρα είναι εκείνη που αγαπά το βρέφος της έτσι όπως είναι, χωρίς να περιμένει τίποτα από αυτό. Και είναι δύσκολο για έναν ενήλικα να αγαπά χωρίς να περιμένει και να απορεί...

Σύμφωνα με την Virginia Satir (Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια) η θετική άποψη που έχουμε για τον εαυτό μας αποτελεί το θεμέλιο λίθο για την ψυχική μας υγεία (Satir, 1983).  Όταν λείπει το καύσιμο της αυτοεκτίμησης, το άτομο ρυμουλκείται από άλλους και οδηγείται στην επίτευξη στόχων που εκείνοι, οι άλλοι, έχουν θέσει γι' αυτό. Σε κάθε περίπτωση, ο άνθρωπος με χαμηλή αυτοεκτίμηση δεν μπορεί να χαρεί τη ζωή στο σύνολό της. Δηλαδή, προσπαθεί να τη χαρεί αλλά αυτό συμβαίνει μόνο αποσπασματικά. Η αυτοεκτίμηση, όμως, αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό μιας ισχυρής ταυτότητας... είναι η θεμελιώδης πίστη που έχει κάποιος στον εαυτό του. Εμπιστεύεται κάποιος τόσο πολύ τον εαυτό του, ανεξάρτητα από το τι συμβαίνει γύρω του και τι σκέφτονται οι άλλοι. Το άτομο με ισχυρή αυτοεκτίμηση, δεν επηρεάζεται από συγκρίσεις, κριτικές και αποθαρρυντικές συμβουλές. Ξέρει τι του ταιριάζει, τι είναι καλό και τι όχι, τι επιθυμεί και τι θέλει εκείνο - και μόνο εκείνο - από τη ζωή του.

"Καλλιεργώ την αυτοεκτίμησή μου" δε σημαίνει -απαραίτητα- αποκτώ το ιδανικό βάρος ή παίρνω άλλο ένα πτυχίο ή κερδίζω πολλά χρήματα. Υπάρχουν πολλοί επιστήμονες με πολλά πτυχία, πολλοί καλλιτέχνες με διεθνή επιτυχία και πολλοί πλούσιοι που όμως διακατέχονται απο χαμηλή αυτοεκτίμηση και δημιουργούν μια ψευδο-αξία του εαυτό τους, η οποία είναι εύθραυστη σαν γυαλί. Κάποιος βέβαια θα μπορούσε να πει : "Ας έχω εγώ λεφτά, ας γίνω εγώ διάσημος... και δεν με νοιάζει η αυτοεκτίμηση". Κι όμως, η αυτοεκτίμηση είναι εκείνη που επιτρέπει σε κάποιον να ικανοποιηθεί και να απολαύσει τις επιτυχίες και τον πλούτο, υλικό και συναισθηματικό, που αποκτά στη ζωή.

Η καλλιέργεια της αυτοεκτίμησης είναι μια εσωτερική υπόθεση... μια εσωτερική διαδικασία, που ξεκινάει από κάτι πολύ ουσιαστικό: Το χτίσιμο της εμπιστοσύνης προς τον εαυτό μας, και καταλήγει σε κάτι εξίσου σημαντικό: Μια καλή σχέση με τον εαυτό μας που είναι ο σταθερός σύντροφος της ζωής μας.


Από την Αναστασία Δ.Φουρτάκα,
Ψυχολόγο-Ψυχοθεραπεύτρια.

Ψυχολογικές Αντιλήψεις στην Αρχαία Ελλάδα

Πως σχετίζεται η Μυθολογία, η Φιλοσοφία και η Ιατρική με την Ψυχοθεραπεία;

Η πραγματική προέλευση της ψυχολογικής σκέψης χάνεται στην προϊστορία της ανθρωπότητας.
Βoyle (2006)

Μυθολογία

Η ενασχόληση με τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά του ανθρώπου, αν και πολλοί πιστεύουν ότι αποτελούν «προβλήματα» της σύγχρονης κοινωνίας, φαίνεται να υπήρχαν ήδη από τότε που αναδύθηκαν ενδεικτικά σημάδια «πολιτισμού»  ή ,ακόμη, καλύτερα «ανθρωπισμού».  

Τα ομηρικά έπη ως έργα αισθητικής ωριμότητας, τέχνης και ανθρωπισμού περιγράφουν ολόκληρο τον κόσμο δίνοντας έναν μοναδικό ρεαλισμό. Δεν είναι σίγουρα τυχαίο ότι τα ομηρικά έπη έχουν μεταφραστεί σε όλες τις γλώσσες του κόσμου και ο Όμηρος διδάσκεται ως ο μεγαλύτερος ποιητής και παιδαγωγός των αιώνων. Η EUROCLASSICA και HOMERIC ACADEMY , εδώ και δεκαεννέα χρόνια , δίνει ευκαιρίες  σε ανθρώπους από όλα τα ευρωπαϊκά κράτη να μελετήσουν την αρχαία ελληνική γλώσσα, τα ομηρικά έπη και , γενικότερα, τον αρχαίο ελληνικό τρόπο ζωής και την επίδρασή τους στον παγκόσμιο λόγο και στον σύγχρονο κόσμο¨ και τα δυο, θεωρείται ότι έχουν τις θεμελιώδεις βάσεις του στον Όμηρο.

            Ο Δαφέρμος (2010) μελετώντας την Ιστορία της Ψυχολογίας  συγκαταλέγει τον μύθο ως  την μορφή αφήγησης που εκφράζει την απόπειρα εξήγησης των φαινομένων (φυσικών και κοινωνικών) μέσω της απονομής σε αυτά ανθρώπινων ιδιοτήτων και της φαντασιακής προσωποποίησής τους. Στον Όμηρο ενυπάρχει η τάση ταύτισης της ζωής με την ψυχή ,ενώ τα έντονα συναισθήματα βρίσκονται στην καρδιά. Ίσως, αυτό, να είναι και μια εξήγηση για το  λαικό ρητό: «Η καρδιά μου το ξέρει…», φράση την οποία λέει κάποιος για να δείξει πόσο υποφέρει και ότι αισθάνεται αρνητικά συναισθήματα.

 Οι εκπρόσωποι των ψυχαναλυτικών σχολών υιοθετούν την αντίληψη ότι οι μύθοι είναι η έκφραση των απωθημένων επιθυμιών και των φόβων των ανθρώπων στο συλλογικό επίπεδο. Η ανάλυση του μύθου του Οιδίποδα, για παράδειγμα , που συναντάμε ήδη στον Όμηρο – άρα περισσότερα από 2.500 χρόνια -(έπη του Θηβαϊκού κύκλου) , διαδραμάτισε κομβικό ρόλο στη διαμόρφωση της φροϋδικής ψυχανάλυσης με τη θεωρία της παιδικής σεξουαλικότητας και το «οιδιπόδειο σύμπλεγμα» (Δαφέρμος, 2010). Και άλλοι μύθοι , όπως ο μύθος του Νάρκισσου ,της Ηλέκτρας, του Προμηθέα κ.λπ., φαίνεται να αποτέλεσαν κατευθυντήριους άξονες για την ψυχαναλυτική ερμηνεία της ανθρώπινης συμπεριφοράς, τα οποία χρησιμοποίησαν στη ψυχοθεραπευτική τους προσέγγιση διακεκριμένοι επιστήμονες , μεταξύ τους και ο Yung, με τον Freud.

Επιπροσθέτως, οι αρχαίες τραγωδίες φαίνεται να χαρακτηρίζονται από το δραματικό αποκορύφωμα, καθώς η γενεαλογία τους είναι μια «μίξη» από πατροκτονίες, παιδοκτονίες, αδελφοκτονίες, μητροκτονίες, αιμομιξίες κ.λπ. Όλα τα έργα χαρακτηρίζονται από έντονα αρνητικά συναισθήματα , «συγκρούσεις» και  συναισθηματικά αδιέξοδα, ενώ σκοπός τους ήταν η «κάθαρσις» (δηλ. κατακλυσμός συναισθημάτων που οδηγούν στην ανανέωση και απελευθέρωση).Στο σύγχρονο κόσμο, θα μπορούσαμε να  ορίσουμε την κάθαρση ως ψυχική γαλήνη. Η ψυχική γαλήνη αποτελεί τελικό στόχο  και είναι στις βασικές αρχές (6^η) του μοντέλου της Συνθετικής Ψυχοθεραπείας  όπως αυτό προτάθηκε το 1990 απο τον Ι.Ν.Νέστορος (2012, σελ.72) . Για την επίτευξη της κάθαρσης , όμως, η έκαστη τραγωδία  προσκαλούσε  τα άτομα να επεξεργαστούν  τα συναισθήματά τους. Κάτι ,που αποτελεί, επίσης, βασικό μέρος της σύγχρονης  ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας η οποία έχει ως στόχο να προβληματίσει και να ανακουφίσει τον θεραπευόμενο.

Από της άλλη πλευρά οι αρχαίες κωμωδίες επεδίωκαν να ενισχύσουν τη θετική διάθεση του ακροατηρίου. Ο επιφανέστερες κωμωδιογράφος της αρχαίας κωμωδίας, ο Αριστοφάνης, εμπνεόταν από το κοινωνικό γίγνεσθαι της εποχής του και έθετε ζητήματα στη σκηνή ,όπως η αδικία κατανομής αγαθών στους ανθρώπους (Έργο: Πλούτος). Η ψυχοθεραπευτική δράση της κωμωδίας κι έπειτα του σατυρικού δράματος ,το οποίο ήταν  -ακόμη - πιο χαλαρό και με περισσότερο εύθυμο ύφος , έδειχναν την προβληματική στάση της ζωής, απομυθοποιώντας το πρόβλημα.

Κοιτάζοντας στο σήμερα, θα δούμε επαγγελματίες ψυχικής υγείας  να βασίζονται στην «αφηγηματική τεχνική»,  προκειμένου να μεταδώσουν υψηλά νοήματα στους  θεραπευόμενούς τους. Για παράδειγμα, ο γνωστός  Aργεντίνος  ψυχοθεραπευτής Jorge Bucay αναλύει πολλές ιστορίες   (σύγχρονους μύθους ,θα τολμούσα να πω) στα βιβλία του με σκοπό να ξεκαθαρίσει τη σκέψη των θεραπευόμενών του και να τους δώσει «τροφή για σκέψη». Επίσης, ο Aldo Carotenuto γράφει και ερμηνεύει συμπεριφορές με μια πλούσια ανάλυση σε μεταφορές και ψυχολογικές έννοιες, βασιζόμενος στην ελληνική μυθολογία. Εξηγεί την προδοσία μέσω της Μήδειας, την  ανάγκη της αλλαγής μέσω της Αφροδίτης, το «αρχέτυπο του καλού ψυχοθεραπευτή» μέσω της  Περσεφόνης κ.λπ. Τέλος, οι σύγχρονες εναλλακτικές μορφές εικαστικής θεραπείας, έχουν αρχίσει να διαδίδονται όλο και περισσότερο στο ευρύ κοινό. Παιγνιοθεραεπεία, μουσικοθεραπεία, ψυχόδραμα και άλλες εκφραστικές – δημιουργικές θεραπείες (ποίηση, χορός, φωτογραφία κ.ά.) συνδυάζουν ένα  νέο διεπιστημονικό πεδίο, το οποίο, όμως, δεν είναι τόσο παρθένο όσο συνηθίζεται να θεωρείται.

      

  Φιλοσοφία

Ο φιλοσοφικός στοχασμός αποτέλεσε την έναρξη της ορθολογιστικής σκέψης. Ήταν η εποχή που οι «σοφοί» της εποχής ζητούσαν επιχειρήματα (αποδεικτικός λόγος) και έκαναν δημόσιες συζητήσεις. Τα Μαθηματικά, ο Τρόπος Σκέψης, η Φιλοσοφίας, η Κριτική στη Τέχνη (με τη ρεαλιστική τέχνη να συναντάται μόνο στον αρχαίο ελληνικό κόσμο), η Φύση του Διαστήματος, η Πολιτική, ήταν κάποια από τα θέματα που αναδύθηκαν στο τότε αρχαίο κόσμο. Οι Έλληνες αναζητούσαν απαντήσεις και επιχειρήματα, ενώ ήταν πάντα έτοιμοι στην κριτική και σε αντίθετες απόψεις, που πολλές φορές συγκρούονταν με την κοινωνική δομή και τις παραδόσεις τους. Κατά τον Skoyles (1990) όλοι οι υπόλοιποι μη- Έλληνες έψαχναν απαντήσεις συμβατές στα ήθη και τα έθιμα της κοινωνικής τους κατασκευής και κάποιες φορές τις αποδέχονταν «άκριτα» ως αυθεντίες.

     
 Ένας μεγάλος αριθμός ατόμων φαίνεται να σημάδεψε την πορεία του ελληνικού πολιτισμού:

Ο Σωκράτης με την μαιευτική μέθοδο, κάνοντας κατάλληλες ερωτήσεις στον ομιλητή του έδινε τη δυνατότητα να κατανοήσει τον εαυτό του αλλά και να βρει τις σωστές λύσεις μόνος του. Η Συνθετική προσέγγιση ψυχοθεραπείας υιοθετεί την μαιευτική μέθοδο και ενισχύει αυτή τη στάση για τους θεραπευτές της.

            Ο Αριστοτέλης συνέγραψε το έργο «Περί Ψυχής» κάνοντας –για πρώτη φορά- γνωστή, συγκροτημένη απόπειρα συγγραφής Ιστορίας της ψυχολογικής γνώσης , σε μια περίοδο που η ψυχολογική γνώση αποτελούσε τμήμα του φιλοσοφικού στοχασμού (Δαφέρμος, 2010). Για τον Αριστοτέλη,επίσης, τα πράγματα δεν φαίνονται τα ίδια σε εκείνους που είναι φιλικά  και σε αυτούς που είναι εχθρικά διατεθειμένοι (Αριστοτέλης, 2004, Ρητορική, Β, 1378a). Αντίληψη και στάση που τη συναντάμε και στη γνωσιακή – συμπεριφοριστική θεραπεία. Η  αλλαγή των δυσπροσαρμοστικών τρόπων σκέψεων αποτελεί βασική στοχοθετημένη αλλαγή στην πορεία της ψυχοθεραπείας. Μεταξύ άλλων, ο Αριστοτέλης επιχείρησε να διερευνήσει την επίδραση της ηλικίας στη ψυχοσύνθεση των ανθρώπων διακρίνοντας τρεις βασικές ηλικίες: τη νεανική, την ώριμη και τη γεροντική (Αριστοτέλης, 2004, Ρητορική, Β,1389a).  Με λίγα λόγια, ο Αριστοτέλης συντέλεσε στην έναρξη του κλάδου της Αναπτυξιακής Ψυχολογίας αλλά και της Γνωστικής Ψυχολογίας. Τέλος, για τον Αριστοτέλη είχε σημασία ο αποδεικτικός λόγος.  Το ήθος του ομιλητή, η ψυχολογική προδιάθεση των ακροατών και η αποδεικτική ισχύ του λόγου, καθορίζουν την πορεία της συζήτησης/ομιλίας. Όλα αυτά είναι βασικά «συστατικά» για την καλή έκβαση της ψυχοθεραπείας στο σύγχρονο κόσμο και ,ειδικότερα, σύμφωνα με τη Συνθετική προσέγγιση ψυχοθεραπείας (Νέστορος, 2012).

 Ο Επίκουρος μίλησε για το φόβο (το φόβο της ασθένειας, του θανάτου κ.λπ.) διδάσκοντας στον «Κήπο» του την αταραξία και την ηδονή. Το πνεύμα της σχολής διαφαίνεται από την επιγραφή που υπήρχε στην είσοδό της : « Ω ΞΕΝΕ, ΕΔΩ ΚΑΛΟ  ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΧΡΟΝΟΤΙΒΗΣΕΙΣ¨ΕΔΩ ΤΟ ΥΨΗΛΟΤΕΡΟ ΑΓΑΘΟ ΜΑΣ ΕΙΝΑΙ Η ΗΔΟΝΗ». Αυτή η επιγραφή φαίνεται να υιοθετήθηκε στο «θεραπευτικό συμβόλαιο» πολλών μεταγενέστερων θεραπευτών, ανεξαρτήτως Σχολής , οι οποίοι καλούν τον θεραπευόμενο σε μια  ψυχοθεραπευτική δέσμευση με σκοπό να βοηθηθούν και να απελευθερωθούν από τους φόβους τους, γνωρίζοντας την «ηδονή».

Οι τρείς αυτοί φιλόσοφοι είναι σημαντικοί - αλλά όχι και  οι μόναδικοί - που  με το δικό τους τρόπο σκέψης, έβαλα το λιθαράκι για τα επιστημονικά επιτεύγματα του σήμερα. Οι σύγχρονες Σχολές Ψυχοθεραπείας   αντιπροσωπεύουν το αρχαίο ελληνικό πνεύμα και φιλοσοφικό τρόπο σκέψης (για παράδειγμα:  ανθρωπισμός - Ανθρωπιστική/Υπαρξιστική Προσέγγιση,  λογικοθυμικός - Λογικοθυμική Προσέγγιση κ.ά). Η σύγχρονη εξέλιξη της  Ψυχολογίας  και της Ψυχοθεραπείας έχει τις ρίζες της στον αρχαίο ελληνικό κόσμο.

  Ιατρική στην Αρχαία Ελλάδα

Ο Bienenfeld (2002) στην μελέτη του ,«Η  Ιστορία της Ψυχοθεραπείας» ,τονίζει τη σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού στην πορεία της ψυχοθεραπείας. Οι «σύγχρονες»  ιδέες για την ανθρώπινη ψυχολογική ανάπτυξη, οι πηγές της ψυχοπαθολογίας και η φύση της ψυχοθεραπείας ξεκινούν από τα αρχαία χρόνια. Η έναρξη σχεδιασμένων και προμελετημένων θεραπειών για τις ψυχικές διαταραχές φαίνεται να κρύβονται στον ελληνικό πολιτισμό.

Ήδη από τον 6^ο αι. π.Χ. στην αρχαία Ελλάδα συναντάμε λατρευτικούς ναούς και ταυτόχρονα θεραπευτικά κέντρα. Ο Απόλλωνας θεωρούνταν ο εφευρέτης της θεραπευτικής τέχνης. Ο Ασκληπιός ήταν ο γιος του. Τα ιερά του Ασκληπιού χτίζονταν σε κατάλληλους τόπους, όπου διακρίνονταν για την ομορφιά του φυσικού περιβάλλοντος, την ύπαρξη πηγών μεταλλικού νερού κ.λπ. Οι δίαιτες, τα λουτρά, η ξεκούραση, η άσκηση,  οι μαλάξεις και γενικότερα ο υγιεινός τρόπος ζωής (Bienenfeld,2002) ήταν μερικά μέσα που χρησιμοποιούνταν για την θεραπεία των ασθενών. Ουσιώδες στοιχείο της θεραπευτικής αγωγής  ήταν το όνειρο, η υπνωτική κατάσταση κατά την οποία επέρχεται η θεραπεία. Οι «ασθενείς» οδηγούνταν στο άβατο ή στον θάλαμο της εγκοίμησης κι’ εκεί λάμβανε μέρος η θεραπευτική ύπνωση. Η «εγκοίμησις», θεωρείται πρόδρομος της ψυχοθεραπείας με την ευρύτατη σημασία του όρου (Δαφέρμος, 2010), ειδικότερα, αν σκεφτούμε και την πλέον διαδεδομένη  συμπληρωματική μορφή θεραπείας, την Κλινική Ύπνωση ,που τη συναντάμε από την εποχή του Mesmer(1778) μέχρι και σήμερα.

Τα άτομα ,επίσης, προσέρχονταν και στα Αμφιαράεια, τα οποία είχαν εξειδίκευση στα ψυχολογικά προβλήματα, δίνοντας μια συνθετική και ολοκληρωμένη πρόταση για την αντιμετώπιση  των προβλημάτων τους.  Η ερμηνεία των ονείρων, οι συμβουλές για πνευματικές ασκήσεις και αλλαγή νοοτροπίας σε έναν αρμονικό συνδυασμό με φαρμακοθεραπεία, μουσικοθεραπεία, κινησιοθεραπεία κ.ά (Νέστορος, 2012) αποτελούσαν βασικές τεχνικές για την απαλλαγή των προβλημάτων των επισκεπτών – ασθενών.

Ο Ιπποκράτης ήταν από τους πρώτους και πιο σημαντικούς, ο οποίος μίλησε για τη ψυχική διαταραχή ως ένα φυσιολογικό φαινόμενο και τη προσέγγισε δίχως προκαταλήψεις (Bienenfeld, 2002). Στάση την οποία δεν διατηρούν ακόμη και οι «εκσυγχρονισμένοι» επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Παρολαυτά, όπως  δηλώνει και ο Bienefled (2002), πάντα θα υπάρχουν εκείνοι οι λίγοι οι οποίοι θα προσπαθούν να θεραπεύσουν με αυτό τον τρόπο σκέψης, δηλαδή  χωρίς προκαταλήψεις  και χωρίς να περιθωριοποιούν εκείνον που υποφέρει . Επιπροσθέτως, ο Δαφέρμος αναφέρει ότι ο  Ιπποκράτης αναφέρθηκε στην λήψη καλού και λεπτομερούς ιστορικού και στο έργο του Περί Χυμών ( Ιπποκράτης, 2000) επιβεβαιώνει τη γενική στάση του απέναντι στην «ασθένεια», διακρίνοντας τον άνθρωπο σαν ψυχοσωματική ολότητα. Συγκεκριμένα:

«Τη γενική ψυχική κατάσταση επηρεάζουν: η κατάχρηση στο πιοτό, στο φαγητό,  στον ύπνο, στην αϋπνία, η επιμονή στους κόπους… η τάξη ή αταξία στους κόπους, οι αλλαγές από μια κατάσταση σε μιαν άλλη… Φόβος, ντροπή, στενοχώρια, ευχαρίστηση, οργή και άλλα παρόμοια: στο καθένα από αυτά αποκρίνεται με την ενέργεια του το σχετικό όργανο του σώματος¨ κάτω από αυτές τις συνθήκες εμφανίζονται οι ιδρώτες, οι παλμοί της καρδιάς και τα άλλα παρόμοια φαινόμενα»

                                                                                                   ( Περί χυμών,σελ.9)

Με λίγα λόγια ο Ιπποκράτης μίλησε για ψυχικές διαταραχές και έδωσε μια συνθετική οπτική στη θέαση των συμπτωμάτων αλλά και της γενικότερης κατάστασης του ασθενή. Ακόμη, δηλώνοντας ότι ο εγκέφαλος είναι η έδρα της ψυχής, άνοιξε το δρόμο στις Νευροεπιστήμες, οι οποίες φαίνεται να αποδεικνύουν καθημερινά την αλήθεια των,ήδη, τότε κατεχόμενων γνώσεων του Ιπποκράτη.

Από την Αναστασία Δ. Φουρτάκα,
Ψυχολόγο - Ψυχοθεραπεύτρια.